استانداردسازی اندازه و رده لوله مانیسمان با عصر تولید انبوه آن آغاز شد. در آن زمان لوله‌ها فقط در سه اندازه موجود بودند: وزن استاندارد (STD)، فوق قوی (XS) و دبل فوق قوی (XXS). این طبقه‌بندی بر اساس استاندارد لوله آهنی (ISP) شکل گرفته بود. با این مقاله از سلسله مقالات لوله مانیسمان پترو ایلیا انرژی همراه ما باشید.

به دنبال کامل‌ترین خدمات هستید؟

ما با به‌روزترین تجهیزات و محصولات در کنار شما هستیم. برای دریافت مشاوره در انتخاب و خرید تجهیزات می‌توانید، همین حالا با ما تماس بگیرید.
۰۲۶۳۲۵۶۳۷۹۶

با مدرنیزه شدن صنعت و استفاده از لوله‌ها در دما و فشار های متنوع، این سه استاندارد دیگر پاسخگوی نیاز بازار نبودند. این مسئله موجب به وجود آمدن مفهوم “شماره رده” شد، که ترکیبیست از ضخامت دیواره لوله و قطر آن.

امروزه اندازه لوله تنها با ۲ عدد تعریف می‌شود که شامل:

  1. کالیبر لوله/ قطر اسمی.
  2. رده لوله؛ که چیزی جز ضخامت دیواره آن نیست.

اندازه اسمی لوله مانیسمان چیست؟

اندازه اسمی لوله مانیسمان چیست؟

اندازه اسمی لوله (NPS) عددیست که اندازه لوله با آن تعریف می‌شود. برای مثال هنگامی که می‌گویید لوله ۶”، ۶” اندازه اسمی آن لوله است. همچنین به اندازه لوله نیز بستگی دارد. برای لوله‌هایی با اندازه اسمی ۱۴” و بالاتر، قطر خارجی با اندازه اسمی لوله برابر است. برای درک این مفهوم باید با فرآیند ساخت لوله مانیسمان آشنایی داشته باشید.

در لوله‌هایی با اندازه اسمی ۸/۱ (DN 6)  تا ۱۲ (DN 300)، اندازه قطر خارجی ثابت است. بنابراین هرگونه افزایش ضخامت دیواره لوله برابرست با کاهش اندازه قطر داخلی (ID) آن و این قطر داخلی تقریباٌ برابر اندازه اسمی لوله است.

در لوله‌هایی با اندازه اسمی ۱۴” و بالاتر، قطر خارجی با اندازه اسمی لوله متناظر است. با مطالعه مثال زیر، درک این مفهوم برای شما ساده‌تر خواهد شد.

قطر خارجی به اینچ قطر خارجی به میلی‌متر ضخامت به اینچ ضخامت به میلی‌متر قطر داخلی به اینچ قطر داخلی به میلی‌متر
برای لوله رده ۴۰ با اندازه اسمی ۲
۲.۳۷۵ ۶۰.۳ ۰.۱۵۴ ۳.۹۱ ۲.۰۶۷ ۵۲.۵
برای لوله رده ۴۰ با اندازه اسمی ۱۴
۱۴ ۳۵۰ ۰.۴۳۸ ۱۱.۱۳ ۱۳.۱۲۴ ۳۳۳.۳

در جدول بالا می‌بینید که در لوله اندازه اسمی ۲، قطر داخلی تقریباً با اندازه اسمی لوله برابر است. و در لوله اندازه اسمی ۱۴، قطر خارجی با اندازه اسمی لوله برابر است.

شما به سادگی می‌توانید ابعاد را از اینچ به میلی‌متر تبدیل کنید؛ فقط کافیست عدد را در ۲۵.۴ ضرب کنید و حاصل را به شیوه زیر گِرد کنید:

  1. قطر خارجی ۱۶ به بالا به نزدیک‌ترین ۱ میلی‌متر گرد می‌شود.
  2. قطر خارجی ۱۶ و کمتر یه نزدیک‌ترین ۰.۱ میلی‌متر گرد می‌شود.
  3. ضخامت دیواره به نزدیک‌ترین ۰.۱ میلی‌متر گرد می‌شود.

کالیبر اسمی لوله مانیسمان (NB) چیست؟

کالیبر اسمی لوله مانیسمان (NB) چیست؟

اندازه اسمی لوله معمولاً به کالیبر اسمی اشاره دارد. بدین‌ترتیب اندازه اسمی تفاوتی با کالیبر اسمی لوله ندارد. کالیبر اسمی یک اصطلاح آمریکایی برای تعیین ابعاد لوله است. همچنین مشاهده شده است که وقتی ابعاد لوله با میلی‌متر (قطر اسمی) نشان داده شده است، مردم ترجیح می‌دهند از این اصطلاح استفاده کنند. پس هنگامی که یک نفر می‌گوید لوله کالیبر۲۵ یا کالیبر۵۰، منظورش همان قطر اسمی آن است.

قطر اسمی لوله مانیسمان (DN) چیست؟

قطر اسمی لوله مانیسمان (DN) چیست؟

قطر اسمی (DN) مقیاس بین‌المللی اندازه لوله است که توسط SI یا سیستم متریک طراحی شده است. قطر اسمی همچنین جایگزین اندازه اسمی در اروپاست. باید در نظر داشت که اندازه لوله در قطر اسمی به شکل متفاوتی با اندازه اسمی نشان داده می‌شود. برای مثال به لوله ۲”، DN 50 می‌گویند. برای تبدیل اندازه اسمی لوله به قطر اسمی فقط کافیست آن را در ۲۵ ضرب کنید. جدول زیر این مسئله را برای شما روشن‌تر خواهد کرد:

اندازه اسمی قطر اسمی اندازه اسمی قطر اسمی
(اینچ) NPS (میلی‌متر) DN (اینچ) NPS (میلی‌متر) DN
۱/۸ ۶ ۲۰ ۵۰۰
۱/۴ ۸ ۲۲ ۵۵۰
۳/۸ ۱۰ ۲۴ ۶۰۰
۱/۲ ۱۵ ۲۶ ۶۵۰
۳/۴ ۲۰ ۲۸ ۷۰۰
۱ ۲۵ ۳۰ ۷۵۰
۱ ¼ ۳۲ ۳۲ ۸۰۰
۱ ½ ۴۰ ۳۶ ۹۰۰
۲ ۵۰ ۴۰ ۱۰۰۰
۲ ½ ۶۵ ۴۲ ۱۰۵۰
۳ ۸۰ ۴۴ ۱۱۰۰
۳ ½ ۹۰ ۴۸ ۱۲۰۰
۴ ۱۰۰ ۵۲ ۱۳۰۰
۵ ۱۲۵ ۵۶ ۱۴۰۰
۶ ۱۵۰ ۶۰ ۱۵۰۰
۸ ۲۰۰ ۶۴ ۱۶۰۰
۱۰ ۲۵۰ ۶۸ ۱۷۰۰
۱۲ ۳۰۰ ۷۲ ۱۸۰۰
۱۴ ۳۵۰ ۷۶ ۱۹۰۰
۱۶ ۴۰۰ ۸۰ ۲۰۰۰
۱۸ ۴۵۰ بر اساس ASME B36.10

همانطور که در جدول بالا مشاهده کردید، در ابتدا اندازه لوله ۴/۱ واحد افزایش یافت، سپس ۲/۱، و سپس ۱”. از ۶” تا ۴۲” اندازه‌ها ۲” واحد افزایش دارند و پس از آن ۴” واحد.

رده لوله مانیسمان چیست؟

رده لوله مانیسمان چیست؟

رده لوله نمایانگر ضخامت آن است. کمیته ASME برای آسان شدن سفارش لوله، رده لوله را با استفاده از نسخه تغییر یافته فرمول بارلو پدید آورد.

تعریف شماره رده: شماره رده ارزش تقریبی ۱۰۰۰ x P/S را نشان می‌دهد. P به معنای فشار اجرایی، و S به معنای فشار مجاز است و هر دو با مقیاس پوند بر اینچ مربع  محاسبه می‌شوند.

می‌توانید فرمول محاسباتی رده لوله را در بخش پایین مشاهده کنید:

شماره رده = P/S

  • P = فشار اجرایی
  • S = فشار مجاز

آیا اکنون می‌توانید بگویید لوله رده ۴۰ ضخیم‌تر است یا لوله رده ۸۰؟

لوله رده ۸۰ ضخیم‌تر است. به فرمول بالا نگاه کنید. فشار مجاز لوله در دمای مورد نظر ثابت است. پس با افزایش فشار اجرایی، شماره رده (که نمایانگر ضخامت لوله است) نیز افزایش می‌یابد.

قیمت لوله مانیسمان فولادی از لوله کربنی بسیار بالاتر است. با مقاومت در برابر خوردگی، استفاده از آلیاژ سخت پیشرفته و بدنه بدون جوش، با رضایت تمام از لوله مانیسمان فولادی استفاده کنید و دیگر نگران استهلاک پیش از موعد لوله نباشید.

رده لوله استاندارد ASME B36.10 و B36.19

رده لوله استاندارد ASME B36.10 و B36.19

برای فولاد کربنی و لوله آهنی ASME B36.10 ۵, ۱۰, ۲۰, ۳۰, ۴۰, ۶۰, ۸۰, ۱۰۰, ۱۲۰, ۱۴۰, ۱۶۰, STD, XS, XXS
برای لوله فولادی ضدزنگ ASME B36.19 ۵S, 10S, 40S, 80S
STD (استاندارد) و رده ۴۰ تا اندازه اسمی ۱۰ (DN 250) ضخامتی یکسان دارند
در اندازه اسمی ۱۰ به بالا، STD ضخامتی ۸/۳ اینچی (۹.۵۳ میلی‌متر) دارد
XS در اندازه‌های اسمی تا ۸ (DN 200)، ضخامتی برابر رده ۸۰ دارد.
در اندازه‌های اسمی بالای ۸، XS ضخامتی ½” اینچی (۱۲.۵ میلی‌متر) دارد.

قطر خارجی اندازه قطر اسمی

قطر خارجی اندازه قطر اسمی

قطر اسمی به اینچ قطر خارجی اندازه اسمی به اینچ قطر اسمی به میلی‌متر قطر خارجی اندازه اسمی به میلی‌متر
۱/۸ ۱۰.۳ ۶ ۱۰.۳
¼ ۱۳.۷ ۸ ۱۳.۷
۳/۸ ۱۷.۱ ۱۰ ۱۷.۱
½ ۲۱.۳ ۱۵ ۲۱.۳
¾ ۲۶.۷ ۲۰ ۲۶.۷
۱ ۳۳.۴ ۲۵ ۳۳.۴
۱.۲۵ ۴۲.۲ ۳۲ ۴۲.۲
۱.۵ ۴۸.۳ ۴۰ ۴۸.۳
۲ ۶۰.۳ ۵۰ ۶۰.۳
۲.۵ ۷۳ ۶۵ ۷۳
۳ ۸۸.۹ ۸۰ ۸۸.۹
۳.۵ ۱۰۱.۶ ۹۰ ۱۰۱.۶
۴ ۱۱۴.۳ ۱۰۰ ۱۱۴.۳
۵ ۱۴۱.۳ ۱۲۵ ۱۴۱.۳
۶ ۱۶۸.۳ ۱۵۰ ۱۶۸.۳
۸ ۲۱۹.۱ ۲۰۰ ۲۱۹.۱
۱۰ ۲۷۳.۱ ۲۵۰ ۲۷۳.۱
۱۲ ۳۲۳.۸ ۳۰۰ ۳۲۳.۸
۱۴ ۱۴ ۳۵۰ ۳۵۵.۶
۱۶ ۱۶ ۴۰۰ ۴۰۶.۴
۱۸ ۱۸ ۴۵۰ ۴۵۷
۲۰ ۲۰ ۵۰۰ ۵۰۸
۲۲ ۲۲ ۵۵۰ ۵۵۹
۲۴ ۲۴ ۶۰۰ ۶۱۰
۲۶ ۲۶ ۶۵۰ ۶۶۰
۲۸ ۲۸ ۷۰۰ ۷۱۱
۳۰ ۳۰ ۷۵۰ ۷۶۲
۳۲ ۳۲ ۸۰۰ ۸۱۳
۳۴ ۳۴ ۸۵۰ ۸۶۴
۳۶ ۳۶ ۹۰۰ ۹۱۴
۳۸ ۳۸ ۹۵۰ ۹۶۵
۴۰ ۴۰ ۱۰۰۰ ۱۰۱۶
۴۲ ۴۲ ۱۰۵۰ ۱۰۶۷
۴۴ ۴۴ ۱۱۰۰ ۱۱۱۸
۴۶ ۴۶ ۱۱۵۰ ۱۱۶۸
۴۸ ۴۸ ۱۲۰۰ ۱۲۱

 با استفاده از قطر خارجی و ضخامت دیواره، از طریق فرمول زیر می‌توانید اندازه قطر داخلی را به دست آورید:

قطر داخلی لوله = ](ضخامت دیواره لوله × ۲) – قطر خارجی لوله[

ظرفیت ابعاد لوله مانیسمان فولادی و کربنی طبق اندازه‌ها و رده‌های ASTM A530/A530M-12 و ASTM A999/A999M-15

ظرفیت ابعاد رایج در ASTM A530 لیست شده‌اند. هرچند هر محصولی مشخصات مربوط به خودش را دارد و وقتی با آن مشخصات ساخته می‎شود نسبت به A530 برتری می‌یابد.

 توضیحات اندازه بالای زیر
وزن اندازه اسمی ۱۲ (DN 300) و پایین‌تر ۱۰% ۳.۵۰%
وزن اندازه اسمی ۱۴ (DN 350) و بالاتر ۱۰% ۵%
ضخامت دیواره
لوله مانیسمان و لوله درزدار ۱/۸ تا ۲.۵،  تمام نسبت‌های  t/D ratios ۲۰.۰۰% ۱۲.۵۰%
۳ تا ۱۸، ۵% بالای t/D ۲۲.۵۰% ۱۲.۵۰%
۳تا ۱۸،  t/D > 5 % ۱۵.۰۰% ۱۲.۵۰%
۲۰ و بزرگ‌تر، درزدار،t/D  تمام نسبت‌ها ۱۷.۵۰% ۱۲.۵۰%
۲۰ و بزرگ‌تر، مانیسمان، t/D > 5 % ۲۲.۵۰% ۱۲.۵۰%
۲۰ و بزرگ‌تر، مانیسمان، t/D > 5 % ۱۵.۰۰% ۱۲.۵۰%
لوله فورج شده و لوله سوراخ‌کاری شده ۱/۸  اینچ (۳.۲ میلی‌متر) هیچ
لوله چدنی ۱/۶ اینچ (۱.۶ میلی‌متر) هیچ
قطر داخلی لوله چدنی هیچ ۱/۱۶ اینچ (۱.۶ میلی‌متر)
قطر خارجی
قطر خارجی ۱/۸ تا ۱۱/۲ ۱/۶۴ اینچ (۰.۴ میلی‌متر) ۱/۳۲ اینچ (۰.۸ میلی‌متر)
بالای ۱.۵ تا ۴ ۱/۳۲ اینچ (۰.۸ میلی‌متر) ۱/۳۲ اینچ (۰.۸ میلی‌متر)
بالای ۴ تا ۸ ۱/۶ اینچ (۱.۶ میلی‌متر) ۱/۳۲ اینچ (۰.۸ میلی‌متر)
بالای ۸ تا ۱۸ ۳/۳۲ in. (2.4mm) ۱/۳۲ اینچ (۰.۸ میلی‌متر)
بالای ۱۸ تا ۲۶ ۱/۸  اینچ (۳.۲ میلی‌متر) ۱/۳۲ اینچ (۰.۸ میلی‌متر)
بالای ۲۶ تا ۳۴ ۵/۳۲ اینچ (۴ میلی‌متر) ۱/۳۲ اینچ (۰.۸ میلی‌متر)
بالای ۳۴ ۳/۸ اینچ (۴.۸ میلی‌متر) ۱/۳۲ اینچ (۰.۸ میلی‌متر)